Als de bouten losraken...

Mamasa. Hoe diep heeft de kerk met haar boodschap het dagelijkse leven beinvloed?

Zo begint mijn bezoek aan Sulawesi op mijn werkreis voorLitindo. In mijn koffer zit een concept voor een handboek over belijdenissen,dat ik voor de kerken in Indonesië aan het schrijven ben. Op een tweetalseminars hoop ik dat door te spreken met de beide kerken in de Toraja, dieimmers nauw aan ons verwant zijn.

De voorzitter van het synodaal deputaatschap van de Gereja Toraja Mamasa, haalt mij van hetvliegveld. Hij spreekt zijn verbazing uit over mijn komst, juist nu: “Wijervaren het als een bijzondere leiding, dat U hier nu komt. Onze laatste synodeheeft namelijk besloten tot het opstellen van een nieuwe, eigen belijdenis!”Inderdaad een heel bijzondere samenloop van omstandigheden!

Deze kerken zijn in 1947 ontstaan uit het zendingswerkvan de Christelijke Gereformeerde Kerken, en hebben toen als hun belijdenis deHeidelbergse Catechismus en de Nederlandse Geloofsbelijdenis overgenomen. Metname de rol van de NGB bleef echter erg beperkt. Dat is niet verwonderlijk: erwas door de zendelingen wel een vertaling gemaakt, maar die is nooit officieeluitgegeven. Oudere predikanten hebben hem nog wel ergens liggen, maar feitelijkis er maar weinig mee gedaan. En ook het gebruik van de Catechismus is aanerosie onderhevig. Velen gebruiken dit leerboek nog wel op de catechisatie,anderen niet meer. De predikant met wie ik de ruim 10 uur durende busrit vanMakassar naar Mamasa maak, vertelt dat hij in zijn gemeente (waar hij al 17jaar staat) de Catechismus alleen nog incidenteel als leesmateriaal gebruikt.

De volgende dagen komt op de predikanten-seminar telkensnaar voren, hoe weinig de belijdenis leeft onder de mensen. “Ze kennennauwelijks nog de grondslagen van het geloof, en daardoor zijn ze erg vatbaarvoor allerlei leringen. Ze hebben geen handvat om te kunnen onderscheiden watgoed is en wat niet.” En als de deelnemers vertellen over de plaatselijkesituatie, klinkt telkens de klacht over al die charismatische kerkjes, dieoveral als paddestoelen uit de grond rijzen. Maar ook de zorg over de groteinvloed, die de oude Toraja-cultuur nog altijd heeft op het dagelijkse levenvan de christenen. Predikanten uit de stad, of met een functie die veeloecumenische contacten met zich meebrengt, vertellen van hun moeite van hetsoms haast gedwongen mee moeten doen met gezamenlijke activiteiten met kerken dieniet op dezelfde grondslag staan.
Vandaar ook het plan voor een nieuwe belijdenis. Niet omvorm te geven aan de eigen identiteit. Maar uit behoefte aan een stukgereedschap, om de gemeenten te bewaren bij het Woord. En om hen te leren eenSchriftuurlijk antwoord te geven op wat er uit de wereld op hen afkomt. In leeren leven.

De tweede seminar ga ik geven in Rantepao. En tocht vantwee dagen lopen door een indrukwekkend landschap van hoge bergen en bruisenderivieren. Van sawa’s in de valleien, en koffietuinen op de steile hellingen. Enoveral opvallende kerkjes, vaak mooi wit geschilderd. Iedere toerist kan ziendat Torajaland christelijk is.

Pendeta Adam bij het stukke Achterwiel van de jeep

Ook de GerejaToraja hebben geleid door de Gereformeerde Zendingsbond in 1947 de onsvertrouwde belijdenis aangenomen. Zelf inclusief de Dordtse Leerregels. Maarook hier heeft dat nauwelijks gefunctioneerd. De Dordtse Leerregels werdenzelfs nooit vertaald...  Ondertussenwerd Rantepao één van de top attracties van de Indonesische toeristenindustrie.Oude Toraja-rituelen werd nieuw leven ingeblazen, de oude cultuur moest wordengecultiveerd.
Door dat alles groeide ook hier de behoefte aan een eigenbelijdenis; een handvat voor de christenen om hun geloof concreet te kunnenbelijden en beleven. En zo kwam er in 1982 de Toraja-belijdenis, die vanuit deBijbel rake antwoorden geeft op de oude heidense Toraja-godsdienst, en op deIslam. Maar die veel punten uit de vroegere belijdenissen slechts summieraanstipt.

Dit tweede seminar, voor docenten en studenten van de Theologische Hogeschool hier inRantepao, wordt gekenmerkt door heftige discussies.
“Is het Oude Testament niet het boek van de Joden, enhebben de christenen dat in feite niet van de Joden afgepakt, om er vervolgenshun eigen interpretatie aan te geven?”
“Leg je de Geest niet te sterk aan banden, als je steltdat Hij alleen door het Woord werkt? Wie zegt dat de Geest ook niet kan werkenin de Islam, of in een andere godsdienst? Of vroeger bij onze eigenvoorouders?”
Op dit punt krijgt de discussie duidelijk een emotioneelkarakter. Want hier komt het wel heel dichtbij, voor de ouderen gaat het overhun eigen ouders! “Als er alleen redding mogelijk is via Gods Woord , hoe zitdat dan met hen? Zijn zij dan verloren?”
Voor de Toraja draait heel het leven om de band met devoorouders. Die vormen echt een deel van hun samenleving. Vandaar dedodenfeesten, de dodenbeelden, die gaven aan de doden. Daar tegenoverformuleert de Toraja-belijdenis fundamentele Bijbelse waarheden. Maar kennelijkbevredigen die niet meer iedereen. En in het zoeken naar nieuwe antwoordenblijkt, dat de vroegere belijdenissen niet meer functioneren als eenveiligheidsgordel die voorkomt dat je bij je spreken over God en Bijbelverongelukt.

Studeren op Schrift en Beleidenis (Mamasa)

Leerzaam, ook voor ons. Vastgeroeste bouten roesten door en breken. En een uitgesleten bout moet je op tijd vervangen. Anders krijg je ongelukken.

Jaap Groen